การเลือกซื้อเครื่องใช้ไฟฟ้า อุปกรณ์ส่องสว่าง หรือระบบไฟฟ้าภายในและภายนอกอาคาร ผู้บริโภคส่วนใหญ่มักจะพิจารณาจากราคา ความสวยงาม หรือฉลากประหยัดไฟเบอร์ 5 เป็นหลัก แต่ทราบหรือไม่ว่ายังมีอีกหนึ่งค่ามาตรฐานที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อทั้งความปลอดภัยในการใช้งานและการประหยัดค่าไฟฟ้าในระยะยาว นั่นคือ ค่า IP ซึ่งเป็นตัวเลขที่ระบุอยู่บนฉลากหรือสเปกของอุปกรณ์ไฟฟ้าทุกชนิด
ทำความเข้าใจค่า IP คืออะไร
ค่า IP Ratings ย่อมาจาก Ingress Protection Ratings คือค่ามาตรฐานสากลที่ใช้วัดและระบุระดับการป้องกันของเปลือกหุ้มอุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์จากสิ่งแปลกปลอมภายนอก ทั้งของแข็ง เช่น ฝุ่น ทราย แมลง รวมถึงของเหลวอย่างน้ำ โดยมาตรฐานนี้ถูกกำหนดขึ้นโดยคณะกรรมาธิการเทคนิคไฟฟ้าสากล หรือเรียกว่า มาตรฐาน IEC เพื่อให้ผู้ใช้งานสามารถเลือกอุปกรณ์ไฟฟ้าให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมในการใช้งาน โดยค่า IP Rating นี้จะแสดงด้วยตัวอักษร IP ตามด้วยเลข 2 หลัก เช่น IP55 IP65 ซึ่งตัวเลข 2 หลักนี้จะหมายถึงระดับการป้องกันที่แตกต่างกันออกไป ดังนี้
-
เลขหลักแรก ระดับการป้องกันของแข็งและฝุ่น
ตัวเลขหลักแรกของค่า IP เป็นการวัดประสิทธิภาพในการป้องกันวัตถุแข็ง ฝุ่นละออง หรือส่วนของร่างกายไม่ให้เข้าไปสัมผัสกับชิ้นส่วนไฟฟ้าที่มีกระแสไหลอยู่ภายในอุปกรณ์ โดยมีความหมายในแต่ละระดับ ดังนี้
ตัวเลข 0 ไม่สามารถป้องกันได้เลย
ตัวเลข 1 สามารถป้องกันของแข็งที่มีขนาดใหญ่กว่า 50 มิลลิเมตรขึ้นไป เช่น การเผลอไปจับตัวกล้องหรือส่วนอื่น ๆ ของร่างกายเผลอไปสัมผัสกับอุปกรณ์โดยตรง
ตัวเลข 2 สามารถป้องกันของแข็งที่มีขนาดใหญ่กว่า 12 มิลลิเมตรขึ้นไป เช่น เผลอแตะด้วยนิ้วมือ หรือเครื่องมืออื่น ๆ ที่มีขนาดใกล้เคียงกับนิ้วมือ
ตัวเลข 3 สามารถป้องกันของแข็งที่มีตั้งแต่ 2.5 มิลลิเมตรขึ้นไป จากการสัมผัสกับอุปกรณ์ หรือเครื่องมืออื่น ๆ เช่น ไขควง สายไฟ ที่มีขนาดใกล้เคียงกัน
ตัวเลข 4 สามารถป้องกันของแข็งที่มีตั้งแต่ 1 มิลลิเมตรขึ้นไป จากการสัมผัสกับอุปกรณ์ขนาดเล็ก เช่น สายไฟ เส้นลวด ไขควงขนาดเล็ก รวมถึงแมลงบางชนิด
ตัวเลข 5 สามารถป้องกันฝุ่นที่มีการเล็ดลอดเข้าไปได้ดีในระดับหนึ่ง แต่จะป้องกันฝุ่นละอองของสารที่ไม่ทำให้เกิดอันตรายหรือไม่ส่งผลกระทบต่อการทำงานของเครื่องใช้ไฟฟ้าเท่านั้น
ตัวเลข 6 สามารถป้องกันฝุ่นได้อย่างสมบูรณ์แบบ ซึ่งมาตรฐานนี้ถูกทดสอบกับพื้นที่ที่มีการไหลเวียนของอากาศและฝุ่นเป็นเวลา 8 ชั่วโมง ส่วนใหญ่เครื่องใช้ไฟฟ้ามาตรฐาน 6 มักจะติดตั้งในพื้นที่ใช้งานตลอดเวลา
-
เลขหลักที่สอง ระดับการป้องกันของเหลวและน้ำ
ตัวเลขหลักที่สองของค่า IP เป็นการบอกถึงระดับการป้องกันน้ำหรือความชื้นที่จะเข้าไปภายในตัวอุปกรณ์ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการชำรุดและอันตรายทางไฟฟ้า โดยมีความหมายในแต่ละระดับ ดังนี้
ตัวเลข 0 ไม่สามารถป้องกันน้ำได้เลย
ตัวเลข 1 สามารถป้องกันน้ำหยดที่ตกกระทบในแนวตั้งกับตัวอุปกรณ์เท่านั้น เช่น หยดน้ำที่เกิดจากความชื้น
ตัวเลข 2 สามารถป้องกันน้ำหยดที่ตกกระทบอุปกรณ์มุมสูงสุดไม่เกิน 15 องศาจากแนวตั้ง
ตัวเลข 3 สามารถป้องกันละอองน้ำที่ตกกระทบในมุมไม่เกิน 60 องศาจากแนวตั้ง
ตัวเลข 4 สามารถป้องกันละอองน้ำได้จากทุกทิศทาง
ตัวเลข 5 สามารถป้องกันละอองน้ำจากการฉีดโดนตัวอุปกรณ์ได้ทุกทิศทาง
ตัวเลข 6 สามารถป้องกันละอองน้ำจากการฉีดอย่างรุนแรงโดนตัวอุปกรณ์ได้ทุกทิศทาง เช่น โดนฝน
ตัวเลข 7 สามารถป้องกันการซึมจากน้ำหรือนำไปจุ่มน้ำได้ที่ความลึกตั้งแต่ 15 เซนติเมตร ถึง 1 เมตร เป็นเวลาสูงสุด 30 นาที
ตัวเลข 8 สามารถป้องกันการแทรกซึมของน้ำและใช้งานใต้น้ำที่ความลึกมากกว่า 1 เมตร เป็นเวลานาน
ตัวอย่างเช่น หากเครื่องใช้ไฟฟ้าที่คุณเลือกมีค่า IP 67 ก็จะหมายความว่า เครื่องใช้ไฟฟ้านี้มีค่ากันฝุ่นได้สมบูรณ์แบบ และป้องกันการแทรกซึมของน้ำได้นานในน้ำลึกไม่เกิน 1 เมตร ไม่เกิน 30 นาที
ความสำคัญของค่า IP ต่อความปลอดภัยในการใช้ไฟฟ้า
การเลือกอุปกรณ์ไฟฟ้าที่มีค่า IP ไม่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมการใช้งาน อาจนำไปสู่อันตรายร้ายแรงต่อชีวิตและทรัพย์สินได้ ความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับ ค่า IP มีดังนี้
1. ป้องกันอุบัติเหตุไฟดูดและไฟช็อตจากการสัมผัส
อุปกรณ์ไฟฟ้าที่มีตัวเลขหลักแรกในระดับ 2 ถึง 4 ขึ้นไป จะช่วยป้องกันไม่ให้นิ้วมือ นิ้วเด็ก สัตว์เลี้ยง หรือเครื่องมือช่างที่เป็นโลหะ ยื่นเข้าไปโดนส่วนที่มีกระแสไฟฟ้าอยู่ภายใน ซึ่งลดความเสี่ยงจากการถูกไฟฟ้าดูดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2. ป้องกันไฟฟ้าลัดวงจรจากความชื้นและน้ำ
น้ำและของเหลวเป็นตัวนำไฟฟ้าที่ดีเยี่ยม หากน้ำเล็ดลอดเข้าไปภายในตัวเครื่องใช้ไฟฟ้า จะทำให้เกิดการเชื่อมต่อของกระแสไฟฟ้าในจุดที่ไม่ต้องการ ก่อให้เกิดปัญหาไฟฟ้าลัดวงจร (Short Circuit) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของประกายไฟและไฟไหม้อาคารบ้านเรือน การเลือกใช้อุปกรณ์ที่มีค่า IP เหมาะสม เช่น การใช้มาตรฐานป้องกันละอองน้ำสาดในห้องน้ำ หรือมาตรฐานป้องกันน้ำฉีดแรงในพื้นที่กลางแจ้ง จะช่วยปิดโอกาสไม่ให้น้ำเข้าไปก่ออันตรายได้
ความเชื่อมโยงระหว่าง ค่า IP กับการใช้ไฟฟ้าอย่างประหยัดพลังงาน
คนส่วนใหญ่มักคิดว่าค่า IP เป็นเรื่องของความปลอดภัยเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง ค่า IP มีบทบาทสำคัญอย่างมากต่อการประหยัดพลังงานไฟฟ้าและการลดค่าใช้จ่ายในบ้านและโรงงานอุตสาหกรรม
1. ป้องกันปัญหากระแสไฟฟ้ารั่วไหล
เมื่อฝุ่นละอองสะสมรวมกับความชื้นภายในแผงวงจรอุปกรณ์ไฟฟ้า จะเกิดเป็นคราบนำไฟฟ้าขนาดเล็กที่ทำให้เกิดกระแสไฟฟ้ารั่วไหลลงดินหรือระหว่างวงจร การรั่วไหลนี้ทำให้มีกระแสไฟฟ้าสูญเสียไปตลอดเวลา ส่งผลให้จานมิเตอร์ไฟฟ้าหมุนทำงานเร็วกว่าปกติ ทำให้ค่าไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้น การเลือกอุปกรณ์ที่มีค่า IP ป้องกันฝุ่นและน้ำได้ดี จึงช่วยป้องกันการสูญเสียพลังงานในลักษณะนี้ได้
2. รักษาประสิทธิภาพการส่องสว่างและการทำงานของเครื่องใช้ไฟฟ้า
ในระบบแสงสว่าง เช่น โคมไฟ LED หรือสปอตไลท์ หากใช้โคมไฟที่มี ค่า IP ต่ำในพื้นที่ที่มีฝุ่นหรือความชื้นสูง ฝุ่นละอองจะเข้าไปเกาะที่หลอดไฟ เลนส์ และแผ่นสะท้อนแสงภายใน ทำให้ความสว่างลดลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ผู้ใช้ต้องเปิดไฟเพิ่มขึ้น หรือเปลี่ยนไปใช้หลอดไฟที่มีกำลังวัตต์สูงขึ้นเพื่อเพิ่มความสว่าง ซึ่งเป็นการสิ้นเปลืองพลังงานไฟฟ้าโดยไม่จำเป็น การใช้โคมไฟที่มีค่า IP เหมาะสมสำหรับงานภายนอก จะช่วยให้หลอดไฟคงความสว่างเต็มประสิทธิภาพและประหยัดไฟตลอดอายุการใช้งาน
3. ยืดอายุการใช้งานและลดความร้อนสะสมในระบบ
อุปกรณ์ไฟฟ้าที่ไม่มีการป้องกันฝุ่นและน้ำที่ดี จะเกิดสนิมที่จุดเชื่อมต่อสายไฟ และเกิดคราบฝุ่นอุดตันช่องระบายความร้อน ทำให้วงจรอิเล็กทรอนิกส์เกิดความร้อนสะสมสูง เมื่ออุปกรณ์ทำงานภายใต้ความร้อนสูง ประสิทธิภาพการแปลงพลังงานจะลดลง เครื่องจะกินไฟมากกว่าปกติ และเสื่อมสภาพก่อนเวลาอันควร การเลือกค่า IP ให้ถูกต้องจึงเป็นการลงทุนที่ช่วยยืดอายุอุปกรณ์และประหยัดค่าบำรุงรักษาอย่างคุ้มค่า
วิธีเลือกระดับค่า IP ให้เหมาะสมกับพื้นที่ใช้งาน
เพื่อให้เกิดความปลอดภัยสูงสุดและประหยัดงบประมาณ การเลือกอุปกรณ์ไฟฟ้าควรพิจารณาค่า IP ให้ตรงกับสภาพแวดล้อมของแต่ละพื้นที่ ดังนี้
- พื้นที่ภายในอาคารทั่วไป เช่น ห้องนอน ห้องรับแขก และสำนักงาน เป็นสภาพแวดล้อมที่แห้งและไม่มีฝุ่นสะสมมาก สามารถใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีค่า IP20 ถึง IP30 ซึ่งช่วยป้องกันการจับต้องอุปกรณ์และประหยัดต้นทุน
- พื้นที่ภายในที่มีความชื้นและไอระเหย เช่น ห้องน้ำ ห้องครัว และระเบียงมีหลังคา เป็นพื้นที่ที่เสี่ยงต่อการโดนละอองน้ำหรือหยดน้ำ ควรเลือกใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีค่า IP44 ถึง IP55 เพื่อป้องกันน้ำสาดกระเด็นหรือฉีดใส่
- พื้นที่ภายนอกอาคารที่โดนฝนและแดด เช่น ไฟสวน ไฟถนน และป้ายไฟ มีการสัมผัสฝนและฝุ่นโดยตรง ควรเลือกใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีค่า IP65 หรือ IP66 เพื่อป้องกันฝุ่นเข้าสมบูรณ์และป้องกันน้ำฉีดใส่หรือฝนตกหนัก
- พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมขังหรือติดตั้งต่ำกว่าระดับพื้น ควรเลือกใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีค่า IP67 เพื่อให้สามารถทนต่อการจุ่มน้ำชั่วคราวได้
- พื้นที่ใต้น้ำ เช่น สระว่ายน้ำ น้ำพุ และบ่อปลา จำเป็นต้องใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีค่า IP68 เท่านั้น เพื่อให้สามารถทำงานใต้น้ำได้อย่างปลอดภัยและต่อเนื่อง
เริ่มต้นการใช้ไฟฟ้าอย่างชาญฉลาดตั้งแต่วันนี้ เพียงเพิ่มการสังเกตค่า IP บนกล่องอุปกรณ์ไฟฟ้าก่อนการตัดสินใจซื้อ เพื่อเปลี่ยนพื้นที่ใช้งานให้เต็มไปด้วยความปลอดภัย ไร้กังวล
ที่มา:
https://kjl.co.th/blog/blown-fuses/
https://fuhrerwire.com/article/what-causes-blown-fuse/
https://chuphotic.com/knowledge/causes-blown-fuse/
